Kan je een Autistic Meltdown voorkomen?

Als je overprikkeld raakt kunnen er 2 dingen gebeuren. Je kan kortsluiting krijgen en een (autistic) meltdown krijgen. Of je kan kortsluiting krijgen en bevriezen/in jezelf keren, een (autistic) shutdown. Een meltdown kan voor een buitenstaander overkomen als een enorme driftbui, kinderachtig en enorm overdreven. Maar als je de persoon kent leer je zien waar het fout gaat. Of er een overdaad aan externe prikkels (waarnemingen) is of misschien juist interne prikkels (gedachten, emoties). En wat je kunt doen om te zorgen dat degene die overprikkeld is weer relaxed wordt. Dus ja, ik weet zeker dat meltdowns voorkomen kunnen worden, maar helaas niet allemaal..

Voor ik ooit van “autistic meltdowns” of “shutdowns” had gehoord had ik wel een zwaar overprikkelde peuter die ik maar niet begreep. Soms voelde het alsof we echt contact hadden, alles ging goed (naar mijn idee) en het andere moment gebeurde er iets, voor mij totaal willekeurig en dan flipte hij hem helemaal. Hij kon zich helemaal slap maken, zodat het bijna onmogelijk werd om hem normaal op te tillen, hard om zich heen slaan en schoppen. Toen hij 3 was en naar een Medisch Kinderdagverblijf ging, kregen we ook steeds te horen dat hij heel snel overprikkeld raakt en dat overgangen heel moeilijk voor hem zijn. Dit staat hem zo in de weg dat leren zo goed als niet mogelijk is. Nu bijna 3 jaar later is dit nog steeds het geval voor Mason. Hij had toen 2 juffen en een totaal van 8 kindjes in de klas.

Er werden meerdere observaties gedaan en daar heb ik veel van geleerd. Door de filmpjes te kijken of tekst te lezen door de ogen van degene die hem observeert, kon ik zien wat irritatie gaf. Of eerlijk gezegd wat mij irritatie gaf. Ik ben iemand die heel snel geïrriteerd is. Nog niet zo heel lang geleden realiseerde ik me dat die irritaties komen door de prikkels. Wat voor mij betekend: hoe geïrriteerder ik ben, hoe meer ontploffingsgevaar. Dat is niet als een dreigement bedoeld, dat is gewoon hoe het helaas al jaren gaat. En we kunnen ons er wel tegen blijven verzetten, maar blijkbaar veranderd het niet.

Hoe dan ook, zo las ik bijvoorbeeld dat Mason iemand in zijn laars gebeten had omdat dat jongetje de schommel ineens duwde waar Mason op zat. Ik snap dat. Iemand anders neemt de controle en is onvoorspelbaar. Niet dat ik zeg dat het oké is om in iemands laars te bijten, want dat vind ik ook een beetje gek, maar ik snap de irritatie en Mason weet niet hoe hij daar mee om moet gaan. Hij kan er geen woorden aan geven. En zelfs stop, wat ze en wij hem al jaren proberen aan te leren is vaak te moeilijk op zo’n moment.

Nogmaals een paar jaar geleden wist ik niet eens wat overprikkeling was. Dus verwacht niet dat ik alles goed doe of het antwoord heb op alle vragen. Maar ik denk dat het heel goed is om als die persoon te denken, door de auti-bril te kijken, zoals ze het bij Geef me de 5 zo mooi noemen. Zo zie ik inmiddels best vaak wat er gebeurd zodat ik overprikkeling bij Mason kan voorkomen.

De 1e 2 jaar vanaf dat zijn onderzoek bij VTO liep had hij vaak last van de autistic meltdowns. Het was niet te missen. Inmiddels vind ik dat het best goed gaat en gebeurd het amper meer dat hij thuis echt een flinke meltdown heeft. Kan me eigenlijk niet eens meer heugen wanneer ik hem echt op heb moeten tillen, armen en benen overal, een knal in m’n gezicht een schop in mijn zij en maar proberen hem uit de overprikkelende situatie te halen en tegen me aan te houden zodat hij rustig wordt.

Ik bedenk me ineens wanneer de 1e keer was dat ik me bewust werd van dat dit niet normaal was. Samen met mijn bestie en m’n toen 2 jarige peetkind + Mason van 2,5 en een 12 weken oude Dustin in mijn buik gingen we een midweekje weg. Het was in een bospark en we waren aan het wandelen. Geen idee meer wat er gebeurde, maar Mees had een meltdown (al wist ik dat toen nog niet). Ik probeerde hem op te tillen. Hij maakte zich weer slap, ik kon em amper vasthouden. Worstelen met een peuter. Bang om hem te laten vallen. Proberen in de buggy te zetten. Alleen maar weerstand. En bij mij weer het zweet op m’n voorhoofd (en bilnaad). M’n bestie was daar best een beetje van geschrokken, hoe heftig dat was, dat je er echt totaal niet doorheen komt. Dat je moet zorgen dat hij zichzelf geen pijn doet, maar ook voor jezelf uit moet kijken. En hij is nog maar zo klein. Wat ik al zei dit ging nog een paar jaar door en uiteraard groeide hij ook door, dus ja hij werd ook sterker.

Wat doe ik dan nu anders?

Ik probeer te letten op wat hij aan kan. En dat is niet veel. Dat is niet erg, maar dat is wel gewoon iets om rekening mee te houden. Ik kan wel doen alsof hij een kind is zonder autisme, maar dat is hij niet.

Daarnaast laat ik hem zijn grenzen aangeven. In bad gaan en vooral haren wassen was altijd drama. Ik keek er al zo erg tegen op en dan moest “het” zowel voor Mason als voor mij nog beginnen. Nu probeer ik het zoveel mogelijk te bespreken. Wat lastig is omdat Mees soms niet eens naar 1 zin kan luisteren. Hij word zo overspoeld door al het andere dat het simpelweg niet lukt. Daarnaast is communicatie ook best lastig voor Mason. Hij praat Nederlands, maar voornamelijk Engels en vaak wat hij uit filmpjes heeft in plaats van zijn eigen gevoelens of bevindingen. Maar toch vind ik dat het inmiddels al best goed gaat.

Als hij “stop” zegt, moet ik direct stoppen. Dit geeft hem veiligheid en het gevoel dat hij toch wat controle heeft. Dit kan ook in de vorm van dat hij “nee” zegt of een kruis maakt met zijn armen. Ligt aan hoe geprikkeld of overprikkeld hij is.

Regeltjes maken. Spreek af hoeveel seconden je iets doet, zoals de douchestraal over zijn rug. Of 1 emmertje water over je hoofd, dan maak ik je gezicht droog en nog een emmertje water over je hoofd. Ookal is het niet handig, niet logisch, niet doorsnee, jammer dan. Als dat hem helpt om rustig te blijven terwijl ik hem kan wassen dan ben ik blij. Zo kan ik het ook steeds een beetje uitbreiden.

Maar ook: niet te snel te veel willen!

Uit ervaring weet ik dat het enorm frustrerend is als je niet kan voldoen aan wat de ander van jou verwacht. Als er ook nog druk op word gezet, gaat het helemaal fout. Voor mij is dit (nu nog) vertaald “Ik moet normaal worden en snel snel snel snel snel”. Wat als uitwerking heeft dat ik helemaal vastloop en doodongelukkig word. Dat wil ik absoluut niet voor Mason. Ik wil juist voor hem dat hij zichzelf kan zijn en dat hij als grote kerel ook nog zo blij en opgewekt is. Dus kleine stapjes. Kleine overwinningen vieren.

Zo heb ik hem van de week even snel kunnen afspoelen met de handdouche in bad, omdat hij zoveel had gepoept dat hij helemaal onder zat. Het was van voor tot eind binnen 5 minuten gepiept. Korte duidelijke communicatie. Hij weet waar hij aan toe is en ik weet waar ik aan toe ben. Ik deed wat was afgesproken en hij vroeg meteen “Ben je klaar?” Waarop ik kon zeggen dat hij inderdaad klaar was en dat hij het goed had gedaan. Het afdrogen en luier/ondergoed aan doen, wordt daardoor ook weer makkelijker ipv overal weerstand zoals eerst. Voor hem vette winst omdat hij niet overprikkeld raakt. Ja we zoeken het randje op, omdat we willen dat hij zo flexibel mogelijk blijft, maar als je luistert naar zijn grenzen is overprikkeling meestal te voorkomen. En voor mij natuurlijk ook vette winst, omdat ik een schoon kind heb, zonder strijd en daardoor geen zweet op mijn voorhoofd (en bilnaad).

Zijn meltdowns zijn dus best onder controle. Hierdoor kan hij sinds kort, echt pas 2 of 3 weken hoor, maar goed met zijn broertje spelen. Al vanaf dat Dustin geboren is moet ik er echt elke seconde boven op zitten om er voor te zorgen dat er niets vervelends gebeurd. Als ze samen spelen moet je het helemaal goed in de gaten houden. Mason praat vaak engels, waardoor hij denkt dat hij duidelijk is naar Dustin, maar Dustin verstaat net aan een beetje Nederlands dus die doet dan totaal iets anders. Dit is voor Mason onbegrijpelijk en kan daar dan heel heftig op reageren, door bijvoorbeeld te slaan. Ik zit/sta er dus bij als scheidsrechter. Ik ondertitel beide kinderen, zorg dat als het te hard gaat ze weer een stukje rustiger doen, als ik zie dat er iemand pijn heeft nemen we daar een momentje voor, als ik zie dat het voor 1 van de 2 teveel wordt zeg ik dat ze “stop” kunnen zeggen en als dat dan alsnog niet lukt grijp ik in. Het kost enorm veel energie, daar zal ik eerlijk in zijn. Maar mijn hart smelt als ze zo lief met elkaar spelen. En ze willen het alle 2 zo graag. Ze nemen het voor elkaar op. Ze zeggen tegen mij wat de ander graag zou willen, zelfs als ze er niet om vragen. Maar ook hier is het Mason pushen tot het uiterste en goed naar hem luisteren, op zijn grenzen letten.

Hij heeft het gelukkig niet zo vaak, maar soms last van een shutdown. Zie het als een kortsluiting waardoor je bevriest. Niet meer kunnen praten, niet meer kunnen denken, niets meer kunnen doen.

Als ik naar een shutdown van mezelf kijk loop ik vast. Ik kan niet meer nadenken, waardoor ik niet meer de woorden in een zin kan vormen en uitspreken wordt helemaal een stap te ver. Ik voel me steeds rotter. Ga me steeds verdrietiger voelen. Het liefst wil ik schreeuwen of wegrennen, maar ik zit of sta alleen maar stil. Hoe verder heen, hoe erger ik ga shaken. Ga me niet ineens aanraken of vasthouden. Vraag. Of stop even met praten zodat ik weer een beetje op adem kan komen. Ik kom er bijna niet meer uit, uit mezelf.

Vanavond was er een goed voorbeeld van een shutdown van Mason, al was het gelukkig geen heftige. Hij loopt vast en komt niet uit zijn woorden, raakt in paniek.

We waren met z’n 4en op zolder, op het grote bed aan het spelen. Dat doen de kinderen graag. Nep vechten. Ze mogen elkaar geen pijn doen. Mason rolde te ver door en viel van het bed af. Hij sloeg de bovenkant van zijn voet op de hoek van het nachtkastje. Roy probeerde hem nog op te vangen. Maar ik zag de paniek al in Mason’s ogen, het was al gebeurd. Ik dacht eerst dat het de schrik was. Toen Mason wat jonger was voelde hij pijn niet goed aan, vandaar dat ik er niet meteen vanuit ging dat de paniek in zijn ogen had van pijn. Hij liet het zien en het was wat ontveld, maar gelukkig nog geen bloed te zien. Hij probeerde te zeggen dat het velletje daar een beetje af was, kwam niet uit zijn woorden. Ik wilde hem meenemen naar zijn kamer, uit de situatie, samen, knuffelen. Hij zag een stipje bloed op zijn voet verschijnen. Zijn gezicht was een en al paniek. Hij wist niet of hij moest huilen, zitten, knuffelen. Ik tilde hem op en nam hem mee naar zijn kamer. Dat lieve inmiddels best wel lange lichaampje tegen me aan, zijn arm stevig om mijn nek. Hij probeerde iets te zeggen over wat er gebeurde, maar kwam weer niet uit zijn woorden. Ik legde hem uit wat er gebeurde en dat we nu naar zijn kamer zouden gaan. Daar zou ik een mooie pleister voor hem pakken en dan komt het goed.

Even tussendoor: die pleisters hebben we jaren geleden van m’n moeder in een doosje gehad. Kleurige pleisters met gekke figuurtjes er op. Ik zie ze dus ook al jaren door heel het huis, kom ze iedere keer weer tegen. We hebben er alleen nog nooit 1 echt gebruikt. Mason heeft zich niet vaak open gehaald en als er iets gebeurde dan zei hij dat hij geen pijn had en wilde hij juist geen pleister.

Uiteraard kon ik nu geen een van die pleisters vinden. En dat terwijl ik er van de week nog twee in Mason’s kamer had zien liggen. Ik zocht in zijn speelgoedbakken. Hij zat op zijn bed, waar ik hem neer had gezet, bewoog niet. Hij bleef naar zijn voet kijken. Mason is extreem snel afgeleid, dus daar wilde ik nu misbruik van maken, aangezien ik de pleister niet kon vinden. Ik zag 2 neonkleurige haaien, waar hij iedere keer weer enthousiast van wordt als ze tevoorschijn komen. Dit keer niet, hij zei zelfs “Nee, pak de pleister”. Dat vond ik best knap dat hij dat nog kon zeggen, daardoor realiseerde ik me dat de pleister belangrijk was. Doorzoeken dus. Thank god, vond ik er toch eentje.

Naast hem op bed, uitgelegd wat ik ga doen. Ja, iedere simpele stap uitleggen. Er is geen haast. Zo blijft hij rustig en ik ook. Ik kan de pleister erop doen. Ik zie dat hij heel voorzichtig doet, zo is hij absoluut niet. Ik leg hem uit dat hij nu weer alles kan als de pleister er op zit. Op zijn voet staan, liggen, zijn voet aanraken. Hij lijkt gerustgesteld. Ik aai heeeel zachtjes over de bovenkant van zijn voet, om te laten zien dat de pleister vast zit en zijn voet oke is. Maar hij raakte echt in paniek. Maakte met zijn armen een kruis en zei volgens mij ook een soort stop. Ik stopte meteen. Ik zei dat ik er af zou blijven en dat het morgen vast beter zou gaan. Hij hield zijn been stijf met zijn voet naar de buitenkant gericht. Toen ik zei dat hij kon gaan liggen. Ging hij ook moeilijk liggen, omdat hij zijn voet zo wilde houden. Ik wilde de deken over hem heen leggen waarop hij “voorzichtig, voorzichtig” zei. Afgesloten toen hij zei dat hij “okay” was.

Ben bang dat hij zich dus toch wat meer bezeerd heeft dan ik in eerste instantie dacht. Dat zullen we morgen zien. Voor nu vind ik het belangrijk dat hij rustig is. Hij kan nu niet luisteren naar vragen of opdrachten. Hij kan nu niet goed voelen. De angst of paniek moet weg en dat is nu weg. Ik heb een keer extra gezegd dat hij mag roepen als hij pijn heeft of als er iets is. Hij hoeft niet eens te roepen, we hebben babyfoons in beide slaapkamers van de jongens, maar hij heeft geen kik gegeven en is snel in slaap gevallen.

Er zullen ongetwijfeld betere manieren zijn om met een autistic meltdown of een autistic shutdown om te gaan. Als je tips hebt, laat het me dan alsjeblieft weten. Maar voor nu denk ik dat Mason en ik het best aardig onder controle hebben. Met mijn eigen meltdowns & shutdowns gaat het helaas nog niet zo goed. Daarover misschien een andere keer meer.

Voor nu vind ik het belangrijk om te laten weten dat meltdowns en shutdowns dus wel te voorkomen zijn! Er zullen altijd interne en externe prikkels zijn. En dat kan er soms alsnog voor zorgen dat diegene kortsluiting krijgt (zoals een onverwachte val van het bed). Maar als we meedenken en meebuigen kan erger voorkomen worden.

Liefs,

Sjantje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.